«Οι ιστορικές οικογένειες Βάλβη, Καραβία και Γουλιμή της Κατοχής Ακαρνανίας»
Γράφει η Μαριλένα Στάικου,
Πολιτική Επιστήμονας
Δικηγόρος – Ερευνήτρια,
Το άρθρο, συνιστά απόσπασμα από τη Συλλογική Έκδοση της «Οινιαδών Ανάπτυξις» ΑΜΚΕ με τίτλο: «Οινιάδες: Ιστορία – Λαογραφία – Πολιτισμός»
Το παρόν άρθρο, αναφέρεται στις ιστορικές οικογένειες Βάλβη, Καραβία και Γουλιμή, οικογένειες στενά συνυφασμένες με την ιστορία του Έθνους, με καταγωγή που χάνεται στα βάθη των αιώνων και των οποίων κλάδοι εγκαταστάθηκαν στην Κατοχή Οινιαδών, διοικητικό και εμπορικό κέντρο της νότιας Ακαρνανίας.
Οικογένεια Βάλβη
Η Οικογένεια Βάλβη είναι αρχαία αριστοκρατική οικογένεια που έλκει την καταγωγή της από την Αρχαία Ρώμη. Μέλη της ιστορικής αυτής οικογένειας μετά την πτώση της Δυτικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, το έτος 476 μ.Χ. και κατά τη διάρκεια του Μεσαίωνα, εγκαταστάθηκαν στην Βενετία, τη Γένοβα, την Ισπανία, την Γερμανία, την Μάλτα, την Κωνσταντινούπολη, τα Επτάνησα και τα νησιά του Αιγαίου. Το επίθετο της οικογένειας είναι ένα από τα λίγα επίθετα που παρέμειναν απαράλλαχτα στο πέρασμα του χρόνου. Μέλη της οικογένειας Βάλβη, κατείχαν υψηλόβαθμες διοικητικές θέσεις και τίτλους ευγένειας στις ναυτικές Δημοκρατίες της Βενετίας και της Γένοβας, στην Ανατολική Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία και στην Αγία Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία του Γερμανικού Έθνους. Βάλβηδες της Ενετικής Δημοκρατίας και της Γένοβας διακρίθηκαν και ως Δόγηδες κατά τη διάρκεια του Μεσαίωνα. Τα μέλη των διάφορων κλάδων της οικογένειας εμπλέκονταν παραδοσιακά στην πειρατεία, το θαλάσσιο εμπόριο και σε πολεμικές επιχειρήσεις όπου απέκτησαν ισχύ και πλούτο.
Η οικογένεια Βάλβη της Ακαρνανίας, για την οποία γίνεται λόγος στο παρόν άρθρο, συνιστά κλάδο των Βάλβηδων των Επτανήσων που εγκαταστάθηκαν αρχικά στα νησιά της Κέρκυρας και της Ζακύνθου ως ανώτερα μέλη της ενετικής διοίκησης και άρχουσας τάξης της Γαληνοτάτης Δημοκρατίας της Βενετίας και κατά τις αρχές του 18ου αιώνα εγκαταστάθηκαν στο Ξηρόμερο και ειδικότερα στην Κατοχή, πλούσιο και ακμαίο εμπορικό κέντρο, στον κάτω ρου του ποταμού Αχελώου. Η Κατοχή, τοποθετημένη στην ακαρνανική όχθη του Αχελώου, συνιστούσε ιδανικό μέρος για πειρατεία κατά των Οθωμανών και ορμητήριο των Βάλβηδων οι οποίοι απαλλαγμένοι από τον έλεγχο της Μητρόπολης ναυπήγησαν πλοία κατάλληλα για πλεύση στο ποτάμι που είχαν την ιδιότητα να επιδράμουν εναντίον των οθωμανικών πλοίων ανοικτής θαλάσσης και έπειτα να βρίσκουν γρήγορο και ασφαλές καταφύγιο στους απέραντους τότε βαλτότοπους και τους ποτάμιους δρόμους των Οινιαδών.
Οι Βάλβηδες της Ακαρνανίας σύντομα απέκτησαν μεγάλες εκτάσεις γης και οχυρή κατοικία στην Κατοχή, γεγονός που τους έβαλε στο στόχαστρο του Αλή Πασά των Ιωαννίνων ο οποίος τους κατέτρεξε με σκοπό να αποσπάσει την αμύθητη περιουσία τους. Το γεγονός αυτό είχε ως αποτέλεσμα αρκετοί από τους Βάλβηδες της Κατοχής να καταφύγουν στην Ιταλία και την Ισπανία, για να επιστρέψουν αργότερα να συμμετέχουν στους εθνικούς αγώνες των Ελλήνων έναντι των Οθωμανών, με αποκορύφωμα την πολιορκία του Μεσολογγίου. Κατά τα θλιβερά και ένδοξα συνάμα γεγονότα του ολοκαυτώματος του Μεσολογγίου, μέλη της οικογένειας Βάλβη αγωνίστηκαν μέχρις εσχάτων και πολλοί θυσιάστηκαν μαρτυρικά κατά την μοιραία νύχτα της Εξόδου.
Από τους Βάλβηδες της Ακαρνανίας, μαρτυρούνται τα ονόματα Γεώργιος πιθανώς ο πρώτος εκ των Βάλβηδων που εγκαταστάθηκε στην περιοχή καθώς και τα ονόματα Ιωάννης, Πέτρος, Δημήτριος και Παντολέων την εποχή κατά τη διάρκεια και μετά την επανάσταση ως προεστοί της Κατοχής και αρματολοί του Ξηρομέρου. Αργότερα στην νεότερη ιστορία οι Βάλβηδες ανέδειξαν αρκετούς ιερείς, νομικούς και πολιτικούς με εξέχοντες τους αδερφούς Δημήτριο και Ζηνόβιο (Ζαφείριο) Βάλβη, οι οποίοι κατά τον 19ο αιώνα ανήλθαν στον πρωθυπουργικό θώκο της Ελλάδας.
Γνωστοί Βάλβηδες που προέρχονται από τον ακαρνανικό κλάδο της οικογένειας είναι οι Ζαφείριος, Παντολέων και Ιωάννης Βάλβης Ιερείς από την Ακαρνανία που έπεσαν μαρτυρικά κατά την διάρκεια των συνταρακτικών γεγονότων της Έξόδου του Μεσολογγίου, οι Ιωάννης και Γεώργιος Βάλβης, Αρματολοί και Αγωνιστές της Επανάστασης στην Ακαρνανία, ο Αντώνιος Βάλβης Βουλευτής Βόνιτσας, ο Σπυρίδων Βάλβης, εύπορος έμπορος της Ακαρνανίας και του Μεσολογγίου που δραστηριοποιήθηκε στο Λιβόρνο της Ιταλίας, η Μαρία Βάλβη, σύζυγος του Κωστή Παλαμά, ο Περικλής Βάλβης, αγωνιστής της Επανάστασης και Φιλικός.
Οικογένεια Καραβία
Η Οικογένεια Καραβία είναι παλαιά και αρχοντική οικογένεια της Ιθάκης και της Ακαρνανίας που αποτελεί κλάδο της βυζαντινής οικογενείας των Καλλέργηδων της Κρήτης. Πρόκειται για οικογένεια με αρχαίες και αριστοκρατικές καταβολές πολλά μέλη της οποίας διακρίθηκαν στις επιστήμες, τα γράμματα, τον κλήρο και το στρατό διαδραματίζοντας επίσης σπουδαίο ρόλο στους εθνικούς αγώνες.
Για να ανατρέξουμε στις απαρχές της ιστορικής αυτής οικογένειας, χρειάζεται να πάμε αρκετά πίσω ακολουθώντας την ιστορία των Καλλέργηδων. Οι Καλλέργηδες αρχικά ονομάζονταν Φωκάδες και ήταν συγγενική οικογένεια του Αυτοκράτορα Νικηφόρου Φωκά από τον Μικρασιατικό Οίκο των Φωκάδων της Καππαδοκίας. Μέλη της σπουδαίας αυτής οικογένειας που είχαν εγκατασταθεί στην Κωνσταντινούπολη, σύμφωνα με το χρυσόβουλο του Αυτοκράτορα Αλεξίου Α΄ Κομνηνού το έτος 1092 μ.Χ, έλαβαν τίτλους και προνόμια επί μεγάλων εκτάσεων (φέουδων) και εγκαταστάθηκαν στην Κρήτη προκειμένου μαζί με άλλες ένδεκα αρχοντικές Βυζαντινές οικογένειες να επαναφέρουν τη νήσο που είχε επανακτηθεί από τον Στρατηλάτη Νικηφόρο Φωκά το 961 μ.Χ στην Αυτοκρατορική Επιρροή και Ορθόδοξη πίστη που είχε αλλοιωθεί εξαιτίας της Αραβικής κατάκτησης. Επικεφαλής της οικογένειας κατά την εγκατάσταση ήταν ο Ιωάννης Φωκάς που θεωρείται γενάρχης του κλάδου των Φωκάδων τής Κρήτης.
Κατά τα χρόνια της πρώιμης Ενετοκρατίας οι Φωκάδες μετονομάστηκαν από τους Βενετούς σε Καλλέργους ή Καλλέργηδες αναφερόμενοι στα καλά έργα που υλοποίησαν και την ειρήνη που διασφάλιζαν μετά τη λήξη της Επανάστασης του Αγίου Τίτου το 1363, την οποία υποκίνησαν οι ίδιοι σε συνεργασία με άλλους τοπικούς άρχοντες και δυσαρεστημένους ενετούς ευγενείς.
Ένας εκ των κλάδων των Δουκών Καλλέργηδων με τους ακολούθους τους μετακινήθηκε έπειτα στα Επτάνησα όπου αναζητώντας νέα πατρίδα καθ’υπόδειξη της Γαληνοτάτης Δημοκρατίας έλαβαν μεγάλες εκτάσεις στην Ιθάκη και κάποιες από τις Εχινάδες Νήσους ως φέουδα, με σκοπό να τις εποικήσουν και να τις αναδιοργανώσουν. Λέγεται ότι μετά τις επιθέσεις των Σαρακινών η Ιθάκη ήταν έρημη και πάνω στο νησί υπήρχε μόνο μια οικογένεια βυζαντινής προέλευσης, αποσυρμένη σε κάποιο ορεινό οικισμό. Εώς ότου οι Καλλέργηδες εγκατασταθούν στη στεριά εξαιτίας του γεγονότος ότι για μεγάλο διάστημα τα μέλη της οικογένειας έμεναν στα πλοία που τους μετέφεραν, έλαβαν το προσωνύμιο Καραβίας - Καλλέργης που με την πάροδο του χρόνου διατηρήθηκε μόνο το Καραβίας. Η πορεία αυτή φαίνεται και από τις αναφορές του ενετικού LibroD’Oro (Χρυσού Βιβλίου ή Βίβλου των Ευγενών) το 1483 στη Ζάκυνθο, το 1572 και το 1577 στην Ιθάκη οπότε συνεχώς καταχωρούνται μέλη της οικογένειας στους νέους τόπους κατοίκησης και πυκνώνει η παρουσία τους στο νησί.
Συνεπώς, σύμφωνα με τα αρχεία αυτά φαίνεται οι Καλλέργηδες, μετονομασθέντες σε Καραβιάδες, ήρθαν στα Επτάνησα σταδιακά πολύ πριν την πτώση του Ηρακλείου στους Τούρκους το 1669, οπότε και κορυφώθηκε το μεταναστευτικό ρεύμα των χριστιανών της Κρήτης προς την Επτάνησο.
Σύμφωνα με την τοπική παράδοση της Ιθάκης οι Καραβιάδες έκαψαν τα δάση που είχαν δημιουργηθεί εξαιτίας της ερήμωσης του νησιού από επιδρομές και την έλλειψη πληθυσμού, έφτιαξαν κάρβουνο, το ενεργειακό αγαθό της εποχής και το πούλησαν με αποτέλεσμα να φτιάξουν μεγάλη περιουσία που τους επέτρεψε την ενασχόληση με την διοίκηση, τις σπουδές μελών της οικογένειας στη Βενετία και υποστήριξε τη ναυτική δραστηριότητά τους που εξελίχθηκε μάλιστα και σε πειρατική δράση εναντίον των Οθωμανών.
Εξαιτίας της συμμετοχής μελών της οικογένειας στην ενετική διοίκηση και το εμπόριο, αρκετοί Καραβιάδες εγκαταστάθηκαν στη Βενετία, την Κάτω Ιταλία και τη Ρουμανία δημιουργώντας και εκεί κλάδους της οικογένειας. Μέλη της οικογένειας Καραβία διετέλεσαν Βαίλοι (Πρόξενοι) της Ενετικής Δημοκρατίας στην Κωνσταντινούπολη, σκληροτράχηλοι καπετάνιοι, διακεκριμένοι στρατιωτικοί στις υπηρεσίες της Αυτοκρατορικής Ρωσίας καθώς και πληρεξούσιοι στις εθνικές συνελεύσεις ως εκπρόσωποι επαρχιών.
Σύμφωνα με τη Βίβλο των Ευγενών της Ιθάκης (Libro D’Oro), η οικογένεια Καραβία αριθμούσε τους περισσότερους κλάδους ευγενών του νησιού, που συνολικά έφθαναν τους δεκατέσσερις (14) και οι οποίοι αυξάνονταν στους δεκαοκτώ (18) αν συνυπολογίσουμε σε αυτούς και επιπλέον κλάδους που έφεραν και δεύτερο επώνυμο.
Αξίζει να σημειωθεί ότι και ο περίφημος Περιηγητής Leake κατά τη διάρκεια ενός ταξιδιού στην Ιθάκη το 1806, αναφερόμενος στην τοπογραφία και κοινωνία του νησιού έγραψε χαρακτηριστικά: «Οι τρεις κύριες οικογένειες της Ιθάκης είναι οι Πεταλάδες, οι Καραβιάδες και οι Δενδρινάδες. Η κοιλάδα της Εξωγής, το πιο παραγωγικό κομμάτι του νησιού, είναι κυρίως ιδιοκτησία των Βρεττών, έναν κλάδο των Καραβιάδων».[2]
Η ιστορία του Ακαρνανικού κλάδου της οικογένειας που εγκαταστάθηκε στο Βάρνακα και εν συνεχεία στην Κατοχή Ξηρομέρου, ξεκινά το διάστημα λίγο πριν την ελληνική επανάσταση του 1821, όταν οι Καραβιάδες όπως και άλλοι επτανήσιοι που συμμετείχαν στα Καπετανάτα και τις ομάδες των Κλεφταρματολών, πέρασαν από την Ιθάκη στην απέναντι ακτή και εγκαταστάθηκαν στην Ακαρνανία όπου επέδραμαν εναντίον των Τούρκων.
Ειδικότερα, λίγο πριν το 1821, εγκαταστάθηκαν στο Κάστρο Βάρνακα (έδρα του Αρματολικίου Ξηρομέρου και σημαντικό καταφύγιο κλεφτών και αρματολών), οι Γεωργάκης, Νικόλαος και Θεόδωρος Καραβίας με τον Γεωργάκη Καραβία να είναι ένας εκ των πρώτων αγωνιστών που πλάι στον οπλαρχηγό Βαρνακιώτη σήκωσαν το λάβαρο της επανάστασης στο Ξηρόμερο και τους Νικόλαο και Θεόδωρο να είναι προεστοί του χωριού Παναγούλα Ξηρομέρου και του κάμπου του Μύτικα. Το 1822 παρακινούμενοι από αισθήματα πατριωτισμού και θέλοντας να συνδράμουν στον εθνικό αγώνα διεκπεραιώθηκαν στην Ακαρνανική ακτή και οι Δημήτριος Καραβίας ή Καραβιάς που έφερε το προσωνύμιο «Μισόλιτρος», ο Παναγής Καραβίας (Τζεμπέρης), ο Ρυνιάσας Καραβίας (Πολέμησε στην Έξοδο του Μεσολογγίου και εγκαταστάθηκε έπειτα στη Ρίγανη Ξηρομέρου) και άλλοι άνδρες της οικογένειας μαζί και με άλλους ακόμη Ιθακήσιους όπως ο Ευστάθιος Αρσένης, ο Αναστάσιος Μελιδόνης και οι αδελφοί Μπαλούρδου. Συγγενείς των Καραβιάδων που ήρθαν στο Ξηρόμερο ήταν ο Στρατιωτικός και Φιλικός, Βασίλειος Καραβίας ,που επικεφαλής 150 Θιακοκεφαλλονιτών ύψωσε την Ελληνική σημαία στο Γαλάτσι της Ρουμανίας την 21η Φεβρουαρίου 1821 σηματοδοτώντας την έναρξη της Επανάστασης, ο Εθνομάρτυρας Ευγένιος Καραβίας, διαπρεπής κληρικός, λόγιος και Μητροπολίτης Αγχιάλου καθώς και πλήθος άλλων σημαντικών μορφών που προήλθαν από την ιστορική αυτή οικογένεια γεγονός που αποδεικνύει τη μεγάλη τους συνεισφορά και διαρκή προσήλωση στους εθνικούς σκοπούς.
Μετά την επανάσταση οι Καραβιάδες του Ξηρομέρου διέθεταν μεγάλες εκτάσεις στον κάμπο του Μύτικα όπου έκτισαν οχυρή κατοικία στην Κανδήλα Ξηρομέρου ενώ απέκτησαν γη, οικήματα και μύλους στην Κατοχή Ξηρομέρου επισφραγίζοντας την εγκατάσταση της οικογένειας στην εν λόγω περιοχή. Από τον Ακαρνανικό κλάδο της οικογένειας προέρχεται και ο Στρατηγός Ιωάννης Καραβίας, ο Ήρωας της Πίνδου και του Ρίμινι, που συνέτριψε τις δυνάμεις του Άξονα σε καθοριστικές μάχες και τιμήθηκε με το μεγαλύτερο παράσημο που απέδωσε σε ξένους κατά το Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο η Βρετανική Αυτοκρατορία γράφοντας μία ακόμη ένδοξη σελίδα στην ελληνική ιστορία.
Οικογένεια Γουλιμή
Η οικογένεια Γουλιμή είναι ιστορική οικογένεια αρματολών και προεστών του Αγγελοκάστρου Μεσολογγίου και της Κατοχής Ξηρομέρου. Έλκει την καταγωγή της από την Ήπειρο και ανέδειξε αγωνιστές, στρατιωτικούς, πολιτικούς και λόγιους. Οι Γουλιμαίοι με την πολιτική και ένοπλη δράση τους σε όλη την προεπαναστατική περίοδο διαδραμάτισαν σημαντικό ρόλο στις υποθέσεις του έθνους συμμετέχοντας ενεργά στη διοίκηση της περιοχής αλλά και δίνοντας σκληρές μάχες και πρωτοστατώντας σε κάθε πολεμική επιχείρηση εναντίον των Οθωμανών.
Κατά τον 18ο αιώνα αναφέρονται τα αδέλφια Φραγκίσκος και Γεράσιμος Γουλιμής, λόγιοι εγκατεστημένοι στην Κωνσταντινούπολη, καθώς και ο ξάδελφός τους, Αναστάσιος Γουλιμής, ιατροφιλόσοφος και πρόκριτος του Μεσολογγίου ενώ ένας κλάδος της οικογένειας εγκαταστάθηκε στην Κατοχή Αιτωλοακαρνανίας τότε διοικητική έδρα του νότιου τμήματος του Ξηρομέρου. Με την εγκατάσταση της οικογένειας στην Κατοχή οι Γουλιμαίοι διέθεταν δυο οχυρές οικίες σε περίοπτες θέσεις, στο Αγγελόκαστρο και την Κατοχή, απ’ όπου ασκούσαν τα διοικητικά τους καθήκοντα.
Κατά τη διάρκεια των Ορλωφικών το 1770, οι Γουλιμαίοι σήκωσαν το λάβαρο της επανάστασης στην Αιτωλοακαρνανία, όταν ο Αγγελοκαστρίτης οπλαρχηγός Γεώργιος Γουλιμής ή Λαχούρης, μαζί με τον οπλαρχηγό του Ξηρόμερου Χρήστο Γρίβα, μετά την αποτυχημένη πολιορκία του Αγρινίου στις 23 Μαρτίου, οχυρώθηκαν κοντά στη γέφυρα του Αγγελοκάστρου όπου έπεσαν μαχόμενοι με τους συναγωνιστές τους για την ελευθερία. Οι Τούρκοι προκειμένου να αποθαρρύνουν νέο ξεσηκωμό και να εκφοβίσουν τον πληθυσμό κάρφωσαν τα κεφάλια του Γουλιμή και του Γρίβα σε πασάλους. Τα σώματα των αγωνιστών παρέμειναν άταφα και η περιοχή πήρε το όνομα «Των Γριβαίων τα κόκαλα» καθώς οι περισσότεροι πεσόντες προέρχονταν από την φάρα (Φατρία) των Γριβαίων του Ξηρομέρου.
Την ίδια εποχή ο Αναστάσιος Γουλιμής, πρόκριτος του Μεσολογγίου, μετά την είδηση ότι η Λεγεώνα της Σπάρτης κατέλαβε το κάστρο του Μυστρά, ακολουθώντας τον λόγιο και σχολάρχη Π. Παλαμά που ύψωσε τη σημαία της εξέγερσης μαζί και με τον Α. Καλογεράκη, επίσης πρόκριτο, δημιούργησαν τοπική κυβέρνηση και υποχρέωσαν τους Τούρκους να παραδώσουν τα όπλα τους και να εγκαταλείψουν την πόλη ειρηνικά μαζί με τις οικογένειές τους. Στη συνέχεια, διέταξαν την αμυντική οχύρωση της πόλης με τάφρο, ζητώντας παράλληλα από τον Θεόδωρο Ορλώφ ένα ρωσικό πλοίο για την περιφρούρηση του Κορινθιακού κόλπου, αναλαμβάνοντας μάλιστα οι ίδιοι να το εξοπλίσουν με δική τους δαπάνη.
Στα χρόνια του εθνικού ξεσηκωμού και ειδικότερα κατά τον Ιανουάριο του 1823 έλαβε χώρα η Μάχη της Κατοχής κατά την οποία οι Οπλαρχηγοί Τσόγκας, Χασαπαίοι (Αστακού) και σύσσωμοι οι ντόπιοι πολέμησαν όλοι μαζί εναντίον των Τούρκων και τους νίκησαν. Έπειτα έλαβαν χώρα τα δυστυχή γεγονότα στις 2 Απριλίου του 1823 που ξεκληρίστηκαν οι Χασαπαίοι, ελευθερωτές της Κατοχής, από τους Γριβαίους που μάχονταν για την καπετανία του Ξηρομέρου. Η διαμάχη μεταξύ των δυο φατριών και η δολοφονία που συγκλόνισε την περιοχή ώθησε τους οπλαρχηγούς Τσόγκα, Μακρή Βλαχόπουλο και τον επιζήσαντα Δημήτρη Χασάπη να καταδιώξουν το Γρίβα και να τον περικυκλώσουν στα σπίτια του Γουλιμή και στον Βυζαντινό Πύργο της Κατοχής που βρίσκονταν δίπλα από την οχυρή οικία των Γουλιμαίων στις 24 Μαΐου 1823 οπότε και τον πολιόρκησαν μαχόμενοι λυσσαλέα για τρεις μέρες.
Κατά την πολιορκία η οικία των Γουλιμαίων και τα παρακείμενα κτίρια πυρπολύθηκαν χωρίς ωστόσο οι δολιοφθορές αυτές να ωφελήσουν τους πολιορκητές να πιάσουν τον Γρίβα ο οποίος μέσα σε μια παράτολμη έξοδο μαχόμενος διέφυγε και κίνησε για τον ορεινό Βάλτο. Το επεισόδιο αυτό έδωσε την αφορμή στο Γρίβα να συνθέσει και μακρόστιχο τραγούδι που εξέφραζε τον πόνο του, με αναφορά στο γεγονός και στα σπίτια του Γουλιμή.
Την εποχή μετά την επανάσταση, μέλη της οικογένειας ανέλαβαν αξιόλογο πολιτικό ρόλο στα εθνικά πράγματα, με πιο γνωστό εκπρόσωπο της οικογένειας και ισχυρό άνδρα της εποχής τον βουλευτή Μιλτιάδη Γουλιμή για τον οποίο ὁ Χαρίλαος Τρικούπης είχε αναφωνήσει, μετά την εκλογική του ήττα στις Εθνικές εκλογές το 1895, την πασίγνωστη και παροιμιώδη φράση, «Ἀνθ’ ἡμών ὁ Γουλιμῆς».
Γνωστοί Γουλιμαίοι από τον κλάδο της Κατοχής Ξηρομέρου ήταν ο Κωνσταντίνος Γουλιμής , Προεστός - Αγωνιστής της Ελληνικής Επανάστασης, ο Αρματολός Μιλτιάδης Γουλιμής, ο Νικόλαος Γουλιμής, αξιωματικός του Στρατού και Βουλευτής Βόνιτσας και Ξηρομέρου, ο Στρατιωτικός Ξενοφών Γουλιμής και ο Κωνσταντίνος Γουλιμής, διαπρεπής νομικός και βοτανολόγος.
Εκ του Γραφείου Τύπου «Οινιαδών Ανάπτυξις» - ΑΜΚΕ
Βιβλιογραφία Ερευνητικού Άρθρου
Βάλβη
Χρήστος Ευαγγελάτος, Ιστορία του Μεσολογγίου, εκδόσεις Γκοβοστή, Αθήνα 2007
Κωνστ. Π. Πετρόπουλος, "Μεσολογγίτικες Εθνικές Δόξες, οι πέντε Μεσολογγίτες Πρωθυπουργοί", Αθήνα 1971
Περιοδικό "Νέα Εστία", τεύχος 397 (Χριστούγεννα 1943), σελίδες 22 ως 79
Περιοδικό "Νέα Εστία", τεύχος 1278, σελίδα 1456
The Balbi Family (7 November 2023). "The Balbi Family". The Balbi Family.
Irene Alm (1992), "Balbi, Giovan Battista", vol. 1, pp., 284–285, in The New Grove Dictionary of Opera, four folumes, edited by Stanley Sadie. London: Macmillan. Online (2001) (2002), Grove Music Online.
"Eugene Rizo Rangabè ... Livre d'or de la noblesse Ionienne Corfou Maison d' Editions ""Eleftheroudakis"" Athenes 1925"
Καραβία
Γρίβα, Ελένη Φ (1803). Tο Libro d' Oro της Ιθάκης. Αργοστόλι: Εταιρία Κεφαλληνιακών Ιστορικών Ερευνών. σελ. 6-36. ISBN 960-85211-5-3 Check |isbn= value: checksum.
Leake, William Martin (1835). Travels in northern Greece / by William Martin Leake. London: J. Rodwell. σελ. 303. ISBN 000081399 Check |isbn= value: length
Rangabe, Eugene Rizo (1925–1927). Livre d'or de la noblesse Ionienne / Eugene Rizo Rangabe. Αθήνα: Maison d' Editions "Eleftheroudakis. σελ. 303. ISBN 000150039 Check |isbn= value: length (βοήθεια). Τόμος I (Corfu)
Rangabe, Eugene Rizo (1925–1927). Livre d'or de la noblesse Ionienne / Eugene Rizo Rangabe. Αθήνα: Maison d' Editions Eleftheroudakis. σελ. 9. ISBN 000150039 Check |isbn= value: length (βοήθεια). Τόμος III (Zante)
Καραβίας, Ιωάννης (1978). Η Ζωή ενός Στρατιώτου. Αθήνα: Ιδιωτική. Σελ. 1-2.
Βιβλιογραφία:
Γρίβα, Ελένη Φ (1997). Το Libro d' Oro της Ιθάκης (1803). Αργοστόλι: Εταιρία Κεφαλληνιακών Ιστορικών Ερευνών.
Leake, William Martin (1835). Travels in northern Greece / by William Martin Leake. London: J. Rodwell.
Rangabe, Eugene Rizo (1925–1927). Livre d'or de la noblesse Ionienne / Eugene Rizo Rangabe. Αθήνα: Maison d' Editions "Eleftheroudakis".
Καραβίας, Ιωάννης (1978). Η Ζωή ενός Στρατιώτου. Αθήνα, Ιδιωτική.
Πρόσθετες πηγές:
Archivio di Stato di Venezia (Αρχεία του Ενετικού Κράτους) Αρχειοθετήθηκε 2018-11-23 στο Wayback Machine.
Ηλεκτρονικός ιστότοπος δήμου Ιθάκης (περί σημαντικών προσώπων του δήμου)
Εγκυκλοπαιδικό Λεξικό Ελευθερουδάκη, Τόμος Έβδομος.
Ηλεκτρονικά Αρχεία Πανεπιστήμιου Κρήτης.
Ιστορικό Αρχείο Ιθάκης.
Ιστορικό Αρχείο Κεφαλληνίας.
Ιστορικό Αρχείο Ζακύνθου.
Ημερολόγιο του Αγώνος (1821).
Γενικά Αρχεία του Κράτους (ΓΑΚ).
Γουλιμή
Εγκυκλοπαίδεια Πάπυρος Λαρούς Μπριτάννικα, εκδοτικός Οργανισμός Πάπυρος, Αθήνα 2001, τόμος 19, σελ. 127, λήμμα: Γουλιμής
«Γουλιμής, Γεώργιος». Εγκυκλοπαίδεια Πάπυρος Λαρούς Μπριτάννικα. 19. Αθήνα: Εκδοτικός Οργανισμός Πάπυρος. 2001, σελ. 127.
Κ. Σάθας "Τουρκοκρατούμενη Ελλάδα - Ιστορία των Ελλήνων από την Άλωση ως το 21" τομ.4 Εκδ. Νέα Σύνορα - Α. Α. Λιβάνη Αθήνα 1995, τ.4ος, σ.11